Türkiye’nin görünmez başarısı…

. Yazar - Kimbilir Editör 7 Ağustos 2026 Cuma

■ George Mitchell: ABD’li eski senatör. IRA’nın silah bırakma sürecinde dönemin ABD Başkanı Bill Clinton’ın Özel Temsilcisi, IRA ile İngiltere arasındaki müzakerelerin başkanı ve baş arabulucu sıfatlarını taşıyordu.

■ John de Chastelain: Kanada eski Genelkurmay Başkanı. IRA’nın silah bırakma sürecinde görev alan Bağımsız Uluslararası Silahsızlanma Komisyonu Başkanı.

■ Martti Ahtisaari: Eski Finlandiya Cumhurbaşkanı. IRA’nın silahlarını bıraktığını kontrol etmekle görevli “Bağımsız gözlemci”.

■ Cyril Ramaphosa: Güney Afrika’nın ırkçılık karşıtı liderlerinden sonradan Cumhurbaşkanı da oldu. O da Bağımsız Gözlemci olan iki isimden birisiydi.

Bilgilerin özeti şu, Kuzey İrlanda’da IRA’nın silah bırakma sürecinde 4 farklı ülkeden isim görev aldı, bunlardan ikisi müzakereyi yürüten tarafların da üzerindeydi.

■ 1994’te atılan ilk adımdan anlaşmaya kadar geçen süre tam 11 yıloldu.

★★★

Gelelim Kolombiya Hükümeti’yle FARC arasındaki silah bırakma ve barış anlaşması sürecine;

Norveç: Kolombiya Hükümetiyle FARC arasındaki görüşmelerin başladığı ülke.

Süreç boyunca taraflara teknik ve diplomatik arabuluculuk yaptı, düğümlenen başlıkların çözülmesinde aktif rol oynadı.

Küba: Görüşmelerin devam ettiği ikinci merkez oldu. FARC’ın üzerinde devrimci bir ülke olmaktan kaynaklanan güven gücünü müzakereleri sırasında kullandı.

Venezuela: FARC üzerinde etkisi büyük olan bir diğer ülke. Müzakerelere eşlik eden katılımcı ülkelerden birisi oldu.

Şili: Kolombiya Hükümeti’nin ve muhafazakâr kesimin güvendiği ülke. Venezuela ile birlikte müzakerelere eşlik eden diğer katılımcı ülke.

Birleşmiş Milletler Kolombiya Misyonu: FARC’ın silah bırakma sürecinde oluşturulan 26 özel toplama bölgesiyle sığınak ve cephaneliklerin teslim alınması sürecini yönetti.

Özetlemek gerekirse, bu süreçte de 4 ülke etkin rol oynadı, silahlar Birleşmiş Milletler misyonunun liderliğinde toplandı.

Bir yıldan uzun süren ön görüşmeler de eklendiğinde süreç yaklaşık 6 yılda anlaşma noktasına vardı.

★★★

Ram Manikkalingam: Sri Lankalı ünlü akademisyen ve arabulucu. Amsterdam merkezliUluslararası Doğrulama Komisyonu Başkanı. Bu sivil komisyon ETA’nın silah bırakma sürecini denetlemek adına kuruldu.

Jonathan Powell: Eski İngiltere Başbakanı Tony Blair’in Kuzey İrlanda barış sürecindegörev alan başdanışmanı. Barış İçin Uluslararası Temas Grubu faaliyetleri çerçevesinde ETA’nın feshinde ve uluslararası konferansların düzenlenmesindeki en önemli karakterlerden birisi.

Bir de 2011 yılında düzenlenen Donostia-San Sebastián Barış Konferansı’na katılarak İspanya hükümetine ve ETA’ya çatışmayı sonlandırma çağrısı yapan uluslararası kanaat önderlerivardı. En önemli üç karakteri buraya alıyorum:

Kofi Annan: Eski BM Genel Sekreteri

Gerry Adams: IRA lideri

Bertie Ahern: İrlandalı diplomat

Barış Esnafları: ETA’nın silahsızlanma sürecinde ortaya çıkan bir diğer sivil toplum kuruluşu. Fransız Bask bölgesindeki sivil aktivistler, ekolojistler ve sendikacılardan oluşan bu grup ETA ile temas kurarak elindeki silah ve patlayıcıların tutulduğu yerlerin listesini almış sonra bu listeyi törenle Fransız polisine teslim etmiş ve listenin İspanya’ya iletilmesiyle silahsızlanma tamamlanmıştır.

Özetle, ETA’nın silah bırakma sürecinde çok milletli üç sivil toplum örgütü ve Kuzey İrlanda modelinden isimler önemli roller oynadı.

2011’de başlayan bu süreç tam 7 yılda tamamlandı.

★★★

Arabulucular, üçüncü ülkeler, garantör ülkeler katılımıyla uzlaşma sağlanan tüm örneklerde ne silahlar tamamen sustu, ne de toplumsal kaynaşma sağlandı.

Türkiye’nin bu konudaki en büyük başarısı kendi göbeğini kendisinin kesmesi oldu.

Zaten var olan toplumsal kaynaşmanın sağladığı avantaj, Türkiye’nin süreci götürmedeki kararlı tutumu, sahadaki hakimiyet, Ankara’nın Suriye’nin toprak bütünlüğü konusundaki hassasiyetini tüm aktörlere kabul ettirmesi, İmralı’nın bölgeye dair okuması ve başka ülkelerce kullanılmış olma tecrübesi önemli dönemeçleri dönmemizi sağladı.

Daha tamamlanmamış olsa bile bulunduğumuz nokta bitmiş ama geleceği halen soru işaretleri barındıran ülkelerden daha iyi durumda. Kuzey İrlanda’da mahalleler arasında halen duvarlar ve gece kitlenen kapılar var. Halen kitlesel çatışmalar yaşanıyor. Etnik ya da mezhepsel bir ayrılıkçı hareket olmayan Kolombiya’da FARC’ın yerini başka bir silahlı grup aldı. Buna karşın İspanya’daki örnek daha sağlıklı işliyor.

Türkiye asırlardır birlikte yaşayan halka güvenle beraber meseleye kimseyi karıştırmadı.

“Tavşana kaç, tazıya tut” diyenlerle iş yapılamayacağını terör yıllarında gayet iyi öğrendiğimiz için kendi modelimizi yaratmayı başardık.