‘Seni vicdansız!’

. Yazar - Kimbilir Editör 4 Ocak 2026 Pazar

Başlıktaki gibi olumsuz ithamları duyanlar üzerlerine alınmazlar. Olumsuzu başkalarıyla, olumluyu kendileriyle ilişkilendirirler. İnsan doğası övülmeye teşne, yerilmeye uzaktır. Bu yüzden pek çoğumuz, gerçek potansiyelinin sınırlarını bilmeden bu diyardan göçer gider.

TDK, 2025’in kelimesi/ kavramını açıkladı: “Dijital vicdan.” Proje, Ankara Üniversitesi İletişim Araştırmaları ve Uygulama Merkezi ile yürütülüyor. Temel gerekçe şu: Biten yılın ruhunu Cambridge, Oxford, Collins gibi kurumların açıkladığı İngilizce kavramlar üzerinden tartışan kültürel sisteme, Türkçe (ya da Türkçeleşmiş) ifadelerle dahil olmak.

“Parasosyal” (Cambridge) ya da “rage bait” (Oxford) küçük gruplarca seçilirken TDK, daha kapsamlı olarak süreci, halkın önerilerine açarak başlatıyor. Bu yıl, bir hafta gibi kısa sürede, 40 binin üzerinde öneri gelmiş. Çoğu, küresel olmaktan ziyade kişisel deneyimlerle ilişkili öneriler, sekiz kritere göre eleniyor. Birkaçını yazayım;

*2025’in küresel ruhunu özetlemeli. *Felsefi bir perspektif sunmalı. *Akademik ve gündelik tartışma potansiyeline sahip olmalı. Vs.

Elemeden geçenler, dilbilimciden felsefeciye, lise öğrencisinden sosyoloğa kadar geniş temsil gücüne sahip değerlendirme kurulunun da önerileriyle birlikte (37 kelime/kavram) tartışmaya açıldı. Kısa listeye kalan kelime/kavramlar (dijital vicdan, vicdani körlük, çorak, eylemsiz merhamet, tek tipleşme) yeniden halk oylamasına sunuldu. “Dijital vicdan” açıklandı.

Kavram küresel, bireysel insanlık krizlerine dair dijital algının etik sonuçlarına, “gerçek” dünyayla kurulan “sanal” ilişkinin sorgulanmasına vurgu yapıyor. “İnsanı vicdanlı yapan nedir” sorusu üzerine düşünmeyi öneriyor. Ekrandaki paylaşımları beğenip geçmek ya da emoji koymak gibi edilgin bir şey midir vicdan? Yoksa empati, sorumluluk, etik, başkasına önem vermek gibi sonuçları olan bir duygu mudur?

Aktör Jackie Chan sosyal medyada izlediği videonun kendisine hissettirdiklerini anlatıyor: “Gazze’de bir çocuğa büyüyünce ne olmak istediğini soruyorlar. Çocuğun verdiği cevap, dünyadaki tüm vicdanları sarsacak nitelikteydi. Çocuk, ‘Bizim burada çocuklar büyümez’ dedi. O an dünya başıma yıkıldı.”

Chan’in izlediği video karşısındaki hissi dijital vicdanın somut örneği. Sormazlar mı ona, “Seni vicdansız, videoya üzülmek dışında o çocuk için ne yaptın?”

Siyasetçiye 2026 rehberi

Bir, duyguları harekete geçirmek, gerçeklerden önemlidir.

İki, semboller mesajlardan daha çok şey anlatır.

Üç, hata insana mahsustur ancak özeleştiri şarttır.

Dört, tutum sözden değerlidir.

Beş, gerçek bir tevazu iletişim kanallarını açar.

Altı, kalplere giden yol kasmaktan değil doğallıktan geçer.

Gülümse

Bazen basit taktikler, büyük işler başarabilir. Mesela gülümsemek gibi. Konuyla ilgili sosyal medyada çok ilgi gören yazımı buraya bırakayım;

Gülümsemek iletişimde basit bir tekniktir. Uygulamalısın.

Hayatın sertliklerini yumuşatır. Zihni, çocukluğun mutlu anlarına götürür.

Birisi seni kızdırmaya mı çalışıyor? Ona gülümse, sinirleri yatışır.

Birisi sana savaş mı açtı? Gülümse, tüm silahları düşer.

Dikkat çekmek mi istiyorsun? Çevreyi gülümseyerek süz.

Hatırla, gülümseyince hemen sorarlar, “Ne oldu?” Az olduğundan çok dikkat çeken eylemdir, dene.

Hadi, etrafta seni çeken bir fotoğraf makinesi olmadan da gülümse. “Deli” deseler ne olur.

AKLIMDA KALAN

Üretken kitap yazarları: Ben kimseye imrenmem. Atlar, katlar, yatlar, makamlar umurumda olmaz. Zira en yüksek mertebenin hakkıyla yapılan üniversite hocalığı olduğuna inanırım. Çok sayıda kitap yazanlar hariç. Onlara o kadar imrenirim ki canım sıkılır. Cumhurbaşkanlığı Özel Kalem Müdürü Hasan Doğan, onca yoğunluğun ortasında, sekizinci kitabı “İslam ve İftira”yı yazmış. Nasıl yaa dedim, kendimden utandım. Kafamda dört kitap bekleyip duruyor.