Orta Doğu’nun İsviçre’si: Umman

. Yazar - Kimbilir Editör 9 Şubat 2026 Pazartesi

Başlıktaki tanımlama bana ait değil. The International Spectator adlı yayında James Worrall tarafından yazılmış bir makalenin başlığından esinlendim. O Arabistan’ın İsviçresi demişti. Kimileri de Umman için “sızdırmaz” ülke diyor. Tıpkı İran ile ABD arasında tekrar canlandırılmaya çalışılan görüşmelerde olduğu gibi, kolaylaştırıcılık rolü üstlendiği görüşmelerde uyguladığı sıkı gizlilik protokolü nedeniyle böyle anılıyor.

İran’ın onu tercih etmesinde bu özelliğinin yanı sıra, iyi komşuluk ilişkileri de rol oynuyor. Gerçi bazı Körfez ülkeleri bu durumu şüpheli bulsa da Umman dış politikasını bazı komşularının aksine tarafsızlık, diyalog, denge ve istikrar gibi kavramlarının üzerine inşa etmiş bir ülke.

2015’ten bu yana Yemen’deki çatışmada önemli rol üstlendi. İran ile ABD arasındaki temasın bugünkünden çok daha sınırlı olduğu bir dönemde, 2018 nükleer anlaşması (JCPOA) müzakerelerinde ve devam eden ateşkes arayışlarında sergilediği performans ile sonuca ulaşılmasını sağladı. 2017-2021 yılları arasında Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyeleri Suudi Arabistan ve BAE’nin Katar’a yönelik ablukası sırasında tarafsız bir aktör olarak öne çıktı ve tüm taraflarla ilişki sürdürdü.

Büyük bir askeri ya da ekonomik güce sahip olmadan, bölgesel gerilimin eksik olmadığı bir coğrafyada sürdürdüğü diplomatik tavır ona itibar ve uluslararası arenada etki yaratma imkanı sağlıyor. Aynı zamanda güvenilir bir diyalog ortağı haline getiriyor.

Iran Analytica’da yakın zamanda yayınlanan “Tüm yollar Muskat’a çıkar” başlıklı makalesinde Hamidreza Azizi, İran’ın Umman’ı tercih etmesinin nedenlerini tartışıyor. Azizi özetle şunları söylüyor:

- Umman, İran için diyaloğu ve anlayışı kolaylaştıran bir arabulucu. Arabuluculuğu siyasi etki veya bölgesel statüye dönüştürmeyi amaçlamıyor.

- Muskat rolünü iletişimi sağlamak, mesaj iletmek ve tarafların yapıcı girişimler geliştirmesine yardımcı olmakla sınırlıyor. Kendi gündemini dayatmıyor.

- Umman ABD ile yakın ilişkiler sürdürmesine rağmen Amerikan çıkarlarını temsil etmiyor. ABD üslerine ev sahipliği yapmaması da bir başka artısı.

- Muskat’ın arabuluculuk tarzı, görüşmelerin tıkanması veya çökmesi durumunda Tahran’a manevra alanını koruma imkanı sağlıyor.

İran’ın sonuçlar üzerindeki kontrolünü kaybetmeden, kırılganlıklarını yönetmesine olanak tanıdığı için Umman’ı tercih ettiğini vurgulayan Azizi’ye göre “Muskat, rolünün kapsamını dar tutarak, egemenliğe yönelik algılanan ihlallere karşı son derece hassas olan bir devlet için kendini daha kabul edilebilir hale getirmiştir” diyor.

Bir başka deyişle; düşük profilli bir yaklaşım sergilemesi, sürdürülebilirliğe odaklanması, tarafların mahremiyetine özen göstermesi Umman’ı kolaylaştırıcılık rolü konusunda öne çıkarıyor. Bu her ev sahipliğinin olumlu sonuç üreteceği anlamına gelmiyor ama onu başarısız da göstermiyor.