Batı’dan kopmadan Doğu’ya açılmak
“Yeni bir dünya kurulur ve Türkiye de bu dünyada yerini alır”
-İsmet İnönü
Türkiye Cumhuriyeti çok hassas ve önemli bir jeopolitik konuma sahiptir. Binlerce yıldır dünyanın kalbinin attığı, uygarlığın başladığı, cihan imparatorluklarının doğup, büyüyüp, yıkıldığı, Homeros’un destanlarına konu olan (evet Odyssey’i izledim, yorumlarım yazının sonunda) bir yerdeyiz. Geçtiğimiz cuma günü Suudi Arabistan ve Pakistan ile imzalanan savunma paktını tarihsel perspektiften okumalıyız.
1853’teki Kırım Savaşı’ndan başlayalım. Batılı kaynakların “ne işimiz vardı orada” diye anlattıkları olayda Osmanlı zekice bir strateji izleyerek Rusya tehdidini Batı’nın yardımıyla bir süreliğine bertaraf edebilmişti. 1856’da imzalanan Paris Anlaşması, Osmanlı’yı Avrupa devletler sistemine entegre etmiş, Osmanlı’nın toprak bütünlüğü ve bağımsızlığı Avrupa devletlerinin ortak garantisi altına alınmıştı. Tabii vaziyet toz pembe değildi; güvenliğinizi başkalarının teminatı altına aldırmanız her zaman ileride sıkıntı yaratabilir. Yarattı da. Dış borçlanma ekonomiyi iflas ettirdi, Rusya’da ancak 1877’ye kadar durdurulabildi. Kendi çıkarları işin içinde olmayınca Avrupa Osmanlı’yı yalnız bıraktı.
Batı’da Balkan Antantı, Doğu’da Sadabat Paktı
Kurtuluş Savaşı sırasında bu sefer tarihi düşman Rusya en büyük dostumuz oldu. Bolşeviklerin yardımı savaşın kazanılmasında ciddi önem teşkil etti. Tam bağımsız Türkiye idealine uygun olarak genç cumhuriyet dış ilişkilerini karşılıklı çıkar üzerine kuracaktı. Henüz birkaç yıl önce savaştığımız Yunanistan ile 1930’da dostluk anlaşmaları yapılmış, 1934’de ise Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya ile Balkan Antantı imzalanmıştı. Atatürk’ün “yurtta sulh, cihanda sulh” anlayışına uygun biçimde Türkiye bölgesel güvenliği korumaya çalışıyordu. Batı’dan sonra Doğu’da da 1937’de İran, Irak ve Afganistan ile beraber Sadabat Paktı kuruldu.
Atatürk II. Dünya Savaşı’nın çıkacağını muazzam bir öngörü ile daha 20’li yıllarda tahmin etmişti. Bu sebeple komşularla daha yeni oluşturulan sınırları garanti altına almak istiyordu. 1950’lerde ise bu sefer Soğuk Savaş refleksi devreye girmiş, kurtuluşumuza yardım eden Rusya bu sefer bir tehdit haline gelmişti. Vaziyet böyleyken Türkiye kendini birinci dünya ülkeleri arasına sokmuş, NATO’ya girmiştir. Önceki anlaşmalardan farklı olarak NATO sadece bir saldırmazlık ve dostluk anlaşması değildir; 5. Madde bir NATO ülkesine yapılan saldırıyı diğer ülkelere de yapılmış sayar. Ortak savunma mekanizması oluşmuştur. Bu durum hem güvence verir hem de risk taşır zira kendisiyle ilgisi olmayan bir savaşa çekilme ihtimali doğmuştur. Öte yandan küreselleşen dünyada artık tek başına tarafsız (non-aligned) kalmak da pek mümkün değildir. NATO’nun bir başka önemli boyutu da ideolojik olarak Batı’nın bir parçası olma iddiamızın somutlaşmasıdır.
Hem NATO hem Doğu ittifakı olabilir
Ancak Batı ittifakının içinde olmak, Doğu ile de benzer ilişkilerimiz olamayacak demek değildir. Hem Balkan Antantı hem de Sadabat Paktı içinde yer alan genç cumhuriyet bunun örneğidir. Türkiye’nin askeri gücünün, Suudi Arabistan’ın finansal ve Pakistan’ın nükleer gücüyle birleşmesi ortaya kuvvetli bir savunma üçgeni çıkaracaktır. Ukrayna ve özellikle İran’daki durumun belirsizliği, böyle bir ittifakın önemini artırmaktadır. Kıbrıs üzerinden tasarlanan senaryolara karşı Türkiye’nin kendini savunma refleksi İnönü’nün yazının başındaki sözünü hatırlatmaktadır.
Y Raporu
Pandemi’den beri yıllardır sinemaya gitmiyordum. Evimin dibinde IMAX varken Odyssey’e gitmemek olmaz diyerek nihayet zincirimi kırdım. Eskiden her hafta sonu mutlaka sinemaya giden biri olarak patlamış mısır kokusunu aldığım an acayip bir nostalji hissettim. Ancak yine de o eski günlerin tadını tam alamadım. Christopher Nolan’ın da eski filmlerinin tadı artık yok. Cast seçimi woke kültürünün etkisi altında kalmış. Öte yandan Türkiye’deki sinemaların kalitesi de yıllardır aynı kalmış onu gördüm. Tamam 70MM IMAX gelsin demiyorum ama en azından 4k/lazer IMAX salonlarının artması lazım.
Sende Yorum yap