İran’la ticarette ek vergi sürprizi
Mithat YURDAKUL / ANKARA - ABD, hükümet karşıtı protestoların yoğunlaştığı İran’da yönetim üzerinde ekonomik baskıyı artıracak hamlede bulundu. ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkelerin, ABD ile ticaretlerinde yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini açıkladı. Karar, hem ABD, hem de İran’la ticari ilişkileri bulunan Türkiye’yi doğrudan ilgilendiriyor.
Trump, Truth Social sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda, İran ile iş yapan ülkelerin ABD ile olan ticaretlerinde yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini, söz konusu kararın derhal yürürlüğe girdiğini belirtti.
Koşullara bağlı
Kararın kademeli olarak mı yoksa tüm sektörlere aynı anda mı uygulanacağı konusunda ABD Ticaret Temsilciliği’nin (USTR) çalışma yürütmesi beklenirken, bu ve benzeri kararlarda müttefik ülkelere tanınacak muafiyetlerin, “koşullara bağlı” olabileceği ifade ediliyor. Kararın, İran’a yönelik doğrudan baskının yanı sıra İran’a yakın ülkeleri de seçim yapmaya zorladığı belirtiliyor. Açıklanan yüzde 25’lik verginin, mevcut vergilere ilave olarak mı uygulanacağı, düzenlemeden Türkiye’nin muaf tutulup tutulmayacağı, İran ile çalışan Türk şirketlerinin ABD finansal sistemiyle (SWIFT vb.) ilişkisinin tehlikeye girip girmeyeceği önümüzdeki günlerde netleşecek konular arasında yer alacak.
İhracatta ikinci pazar
ABD, Türkiye’nin en büyük ihracat pazarlarından biri konumunda bulunurken, ABD’yle ikili ticaret hacmi 2022 yılında 32.1 milyar dolar, 2023 yılında 30.6 milyar dolar, 2024 yılında ise 32.5 milyar dolar olarak gerçekleşmişti. ABD’ye 2024 yılı itibarıyla 16.4 milyar dolarlık ihracat yapılırken, ihracatta özellikle makineler, mekanik cihazlar, kıymetli taşlar, metaller, otomotiv, halılar, kireç, çimento, elektrikli makine ve cihazlar öne çıktı. ABD, Almanya’dan sonra Türkiye’nin en çok ihracat yaptığı 2. ülke konumunda. ABD’ye ihracat, 2025 yılında artış eğilimini sürdürerek yıllık 18-20 milyar dolar bandına yaklaşıyor.
‘Muafiyet istişare sürecine bağlı’
Türk-Amerikan İşadamları Derneği Başkanı Süleyman Ecevit Sanlı, Milliyet’e yaptığı açıklamada, bu tür bir uygulamanın, kapsamı ve uygulanmasına göre ABD ile ticaret yapan ülkeler için maliyet artışı ve öngörülebilirlikte azalma riski doğurabileceğine işaret etti. Sanlı, “Türkiye bakımından olası etkiler, hangi sektörlerin kapsama alınacağı, uygulamanın genelliği veya istisnaları olup olmayacağı gibi unsurlara göre şekillenecek” dedi. Sanlı, Türkiye’nin bir muafiyetten yararlanıp yararlanamayacağı konusunda da “Uluslararası ticarette benzer uygulamalarda, ülke bazlı veya sektörel istisnalar zaman zaman gündeme gelebiliyor. Türkiye açısından böyle bir ihtimalin varlığı, tamamen teknik değerlendirmeler, ticaret hacimleri ve ilgili ülkeler arasındaki istişare süreçlerine bağlı” dedi. Kararın Türkiye’de üretip ABD’ye ihracat yapan yabancı sermayeli şirketlere olası etkisi için de Sanlı, ilave gümrük vergilerinin yatırım kararlarında sadece bir değişken olduğunu vurgulayarak, “Türkiye’nin üretim altyapısı, insan kaynağı, lojistik imkanları ve bölgesel konumu, yatırım kararlarında önemli unsurlar olmaya devam ediyor. Bu nedenle tek bir düzenlemenin otomatik olarak yer değişikliği doğuracağı söylenemez” diye konuştu.
Gaz anlaşması kapsamda olacak mı?
Türkiye’nin İran’a ihracatında makineler ve parçaları, plastikler, kimyasal ürünler, tarım ürünleri ve metal cevherleri yer alırken, İran’dan yapılan ithalatta doğal gazın yanı sıra, metal ve tarım ürünleri bulunuyor. Bu yıl içinde İran ile Türkiye arasındaki 9.6 milyar metreküplük doğal gaz boru gazı anlaşması da sona erecek. Doğal gaz anlaşmasının yenilenmesi durumunda, Türkiye için ilave vergi çıkarılıp çıkarılmayacağı da enerji politikasının önemli konuları arasında yer alacak. Türkiye daha önce de ABD’nin Rus Gazprombank’a uyguladığı yaptırımlardan muaf tutulmuş ve para transferi imkanlarının devam etmesiyle, Rusya’dan gaz ihracatı devam etmişti. İranlı yetkililer, Türkiye ile olan gaz sözleşmesini uzatmaya hazır olduklarını dile getirirken, Türkiye yaptığı LNG (Sıvılaştırılmış Doğal Gaz) anlaşmalarıyla, kaynak çeşitliliğini artırdı.
Türkiye’nin ihracatı 3.23 milyar dolar
Yaptırımın hedefindeki İran’ın en önemli ticaret ortakları arasında ise Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Irak ve Hindistan ile birlikte Türkiye de yer alıyor. Türkiye ile İran arasındaki dış ticaret hacmi 2024 yılında 5.68 milyar dolar oldu. Türkiye’nin İran’a ihracatı 3.23 milyar dolar, ithalatı ise 2.45 milyar dolar oldu. Böylece Türkiye, İran ile ticarette 0.78 milyar dolarlık fazla verdi.
Sende Yorum yap