Kumar ve kripto yatırım bağımlılığı: Davranışsal bağımlılıklar çağı

. Yazar - Kimbilir Editör 18 Ocak 2026 Pazar

Kumar, bahis ve kripto yatırım bağımlılığı neden artıyor? Davranışsal bağımlılığın psikolojisi, motivasyonları ve iyileşme yolları nasıl olur?

Son aylarda kumar villaları, kripto para dolandırıcılığı gibi olaylar gündemden düşmüyor. Bu tablo geleceğin belirsizleştiği, güvencelerin azaldığı bir dünyada hızlı maddi kazanç ve anlık haz beklentisinin sistematik bir biçimde sömürüldüğünü gösteriyor. Ortaya çıkan sadece bir suç değil, ciddi bir psikolojik ve toplumsal sorun.

Bağımlılık denildiğinde çoğumuzun aklına alkol ya da uyuşturucu kullanımı gelir. Oysa sorunlu düzeyde kumar oynama bağımlılık döngüsünde merkezi bir yer tutuyor. Davranışsal bağımlılık dediğimiz bu oynama alışkanlığı, alkol ve uyuşturucu bağımlılığına çok benziyor.

■ Davranışsal bağımlılık nasıl gelişir?

Alkol ve madde bağımlılığı, kişi zararlarını görse bile dürtüye direnemediği, kullanım zamanı ve miktarı üzerindeki kontrolünü kaybettiği bir döngüyle gelişir. Başlangıçtaki haz ve rahatlama zamanla yerini aynı etki için artan kullanıma, yoksunluk ve utanca bırakır.

Kumar beynin ödül sistemini uyararak madde kullanımına benzer bir haz yaratır. Zamanla kişi ne zaman ve ne kadar oynayacağını kontrol edemez hale gelir; zihni sürekli bununla meşgul olur, oynamadığında huzursuzluk yaşar ve zamanla sınırlarını aşarak oynar. Kumar kimilerinde yaşamdan ve sıkıntıdan kaçışın temel yolu haline de gelir.

■ İnsanlar neden kumar oynar? Kumar bağımlılığının psikolojik nedenleri

Araştırmalar kumarın arkasındaki temel motivasyonun para kazanma olduğunu gösteriyor. Kayıp yaşandığında ise bu “zararı telafi etme” dürtüsüne dönüşerek kişiyi kontrol kaybına sürüklüyor.

Bazıları için kumar, stresten ve olumsuz duygulardan kaçış yolu haline geliyor ki bu motivasyon bağımlılığa geçişte kritik bir rol oynuyor.

Birçok kişi heyecan ve haz arayışıyla, risk almanın verdiği coşku için de kumar oynuyor. Daha sınırlı bir grupta ise sosyalleşme, rekabet, kendini kanıtlama ve öz saygıyı geçici olarak yükseltme isteği öne çıkıyor.

■ Kripto yatırım bağımlılığı ve finansal kumar: Riskli davranış kalıpları

Kripto yatırımcılarının bir bölümünde, kumar davranışına benzeyen örüntüler görülüyor. Kriptoyla işlem yapan kişilerde görülen belirsizlik altında yüksek ödül beklentisi, dürtüsellik, heyecan arayışı ve “piyasayı tahmin edebilirim” gibi kontrol yanılsamaları kumar oynayanlarla örtüşüyor.

Yatırım davranışı; uzun vadeli planlamadan kopup sürekli fiyat takibiyle ani ve duygusal kararlara dönüştüğünde, psikolojik olarak kumarla aynı döngüye giriyor. Bu şekilde kumara dönüşen kripto yatırımı aileleri mali yıkıma götürebiliyor.

■ Online kumar neden yaygınlaşıyor? Dijital çağda risk artışı

Bugün kumar veya riskli kripto yatırım davranışlarının yaygınlaşmasını yalnızca bireysel faktörlerle açıklayamayız. Neoliberal ekonomik düzende sistemsel baskılar, bu bireysel kırılganlıkları daha hızlı harekete geçiriyor. Güvencesiz çalışma, gelir eşitsizliği, sosyal rekabet ve “kendi şansını yarat” ideolojisi, hızlı maddi kazanç için risk almayı teşvik eden bir zemin hazırlıyor.

Dijital kapitalizm ise özellikle akıllı telefonlarla bunları son derece hızlı, kolay ve gizli hale getirdi. Üstelik yoğun reklamlar ve çevrimiçi teşvikler de kazanç isteğini sürekli tetikliyor. Araştırmalar sorunlu kumar oynamanın çevrimiçi oynayanlar arasında en yüksek olduğunu gösteriyor.

■ Kumar bağımlılığı nasıl geçer? Davranış değişimi ile iyileşme

Bağımlılığın türü ne olursa olsun iyileşme sadece ilaçla gelmez, doğrudan davranış değişikliğini sağlayacak bir psikoterapi yaklaşımı gerektirir. Bir bağımlının davranış örüntüsünü psikolojik özellikleriyle ona özel açıklamak ve bilimsel destek almış ilkelerle değişimi sağlayacak adımları planlamak iyileşmeye katkı sağlar. Ama bu sürecin temelinde farkındalık, sorunu kabul ve değişim isteği yatar. Bağımlı başkasının baskısıyla iyileşmez. Bu yüzden:

Eğer kendinizi durduramıyorsanız ve zararın büyüdüğünü görüyorsanız kendinize dürüst olun ve bir sorun olduğunu kabul edin.

Eğer yakınınızda bunları görüyorsanız onu yargılamadan destek alması için onda istek yaratmaya çalışın.

Unutmayın, farkındalıkla gelen davranış değişimi iyileştirir.