İran’ın ‘hayalet’ filoları
İran’ın nükleer programı, balistik füze kapasitesi, vekil güçlerinin sınırlandırılması...Bunlar, Umman’daki masaya giderken Washington’ın Tahran’ın önüne koyduğu üç dosyaydı. Bu üç dosyanın hemen hepsi İsrail’in güvenliği ile ilgili konular; ancak ABD’nin İran’ı sıkıştırmasının bir sebebi de küresel enerji savaşı: İran’ın ‘hayalet filolarıyla’ Çin’e gönderdiği petrolün akışını kesmek.
Çok katmanlı operasyon
Trump’ın nihai hedefi buysa işi hiç kolay değil. Zira teknolojinin gelişmesiyle ambargo altındaki petrolün ticareti denetimden uzak, yasal sınırların ‘flulaştığı’ sularda yapılıyor. Hatta bu bir eko-sisteme dönüşmüş durumda. Bu ticaret, modern uydu teknolojilerinin kullanıldığı, dijital bankacılık alternatiflerinin devreye sokulduğu, takibi zor, çok katmanlı bir operasyon.
İran-Çin ilişkisi
İran’ın ham petrol ihracatının yaklaşık %90’ı Çin’e gidiyor. Çin ise tahminlere göre petrol ithalatının yüzde 12’sini İran’dan yapıyor. Tahminlere göre diyoruz çünkü Çin Gümrük Genel İdaresi 2025 ithalat verilerinde iki ülkenin adı yok: İran ve Venezuela.
Kpler, küresel pazarlar için gerçek zamanlı ticaret istihbarat verilerini toplayan bir şirket. Bu şirketin raporlarına göre, Çin 2025’te ithalatının %22’sinden fazlasını ‘yaptırım altındaki petrolden’ yaptı. Günlük olarak İran’dan 1,38 milyon, Rusya’dan 800 bin, Venezuela’dan 389 bin varil petrol aldı.
Aynı sistem, aynı düzen
Sistem şöyle işliyor:
Gemiler, Otomatik Tanımlama Sistemlerini (AIS) kapatarak seyrediyor, ‘spoofing’ denilen ‘konum yanıltma teknolojisi’ kullanarak kendisini başka bir lokasyonda gösterebiliyor. Petrol bir gemiden diğerine transfer ediliyor (STS-ship to ship) ve yeniden etiketleniyor. Enerji piyasasına dair verileri paylaşan Vortexa’nın rakamlarına göre, İran-Çin arasındaki petrol ticaretinin %82’sinde en az bir kez bu yöntemi kullanıldı.
Aktarma noktaları
Malezya ile Endonezya açıkları bu petrolün ana aktarma istasyonları. Genellikle gece karanlığında yapılan bu transfer, tankerlerin yükleme noktalarına yaklaşırken AIS sinyallerini kapatmasıyla yani ‘hayalet’ moda geçmesiyle başlıyor. İran petrolünü taşıyan gemilerin bazen haftalarca radardan kaybolduğu raporlarda sık rastlanan bir durum.
Gemiden gemiye transfer sonrası petrolün etiketi değişiyor. Örneğin petrol Malezya’nın gibi Çin’e sokuluyor. Kpler analistleri, Malezya’nın Çin’e ihraç ettiği beyan edilen miktarın (günlük 1,4 milyon varil) ülkenin kendi üretim kapasitesinin üç katına yakın olduğunu raporluyor. Petrollerin son noktası ise Shandong eyaletinde kurulmuş ‘teapot’ (bağımsız) rafineriler.
Bayrak oyunu
Bu gemilerin çoğu, yaptırım riskini üstlenen paravan şirketler tarafından sigortalanıyor. Denetimlerden kaçmak için sık sık ‘bayrak’ değiştiriyor. İranlı gemilerin, ABD Sahil Güvenliği tarafından takip edildiklerinde Rusya bayrağına geçtiği de raporlanıyor.
ABD, 2026 yılının ilk ayında yedi ‘gölge tankere’ açık denizde el koydu; ancak mücadeleden bu yolla sonuç almak epey zor çünkü geçen yıl hayalet gemilerin sayısı 450’ye, küresel ticaretteki payı da yüzde 10’a ulaştı.
‘Gölge’ bankacılık
İran uluslararası bankacılık sistemi SWIFT’i kullanamadığından ticaret ‘gölge bankacılıkla’ yapılıyor. Bloomberg’in haberlerine göre para trafiği, resmi bir banka kaydı olmayan Çinli Chuxin adlı finansal aracı üzerinden yürüyor. Alıcı, petrol bedelini Chuxin’e yatırıyor, bu fonlar İran’daki baraj, havaalanı veya ulaşım projelerini yürüten Çinli müteahhitlere ödeme yapmak için kullanılıyor. 2025’te Çin’in Kunlun Bankası üzerinden yapılan Yuan cinsi transfer hacminin de 8,4 milyar dolar olduğu raporlanıyor. Pekin’in, dijital Yuan (e-CNY) ile yeni bir sistem kurmaya çalıştığı, bununla da Batı merkezli finansal sisteme kafa tuttuğu da not ediliyor.
Umman masasından ne çıkacak, bu satırlar yazılırken belli değildi. Eğer Trump’ın küresel hedeflerinden biri de Çin’in tedarik kanallarını kontrol etmek ise Umman masası bunun doğru zeminlerinden biri olabilir.
Sende Yorum yap