Zeynep Dilara Akyürek Milliyet.com.tr – Ticari uçaklar ve savaş uçakları birbirinden çok farklı teknolojik gelişimler ve becerilerle donatılmış olsa da üretim aşamalarında pek çok malzeme benzer şekilde kullanılır. Bunların en önemlilerinden biri olan ‘renyum’ devasa motorların sınırları zorlayan güçlerde çalışırken oluşturduğu sıcaklıklara meydan okuyor. Jet motorlarının türbin bıçaklarının yüksek sıcaklıklara dayanabilmesi için gereken koruma kalkanını kilosu binlerce lirayı bulan, doğada kullanılabilir şekilde bulunmayan ve yalnızca 5 ülkede üretilen ‘renyum’ sağlıyor. Öyle ki pek çok hurda uçağın motorlarının sökülüp gövdelerinin son derece değersiz bulunmasının nedeni de renyum! Çünkü çok büyük miktarda, yani 1 tonluk bakır zenginleştirilmesinden yalnızca 3 kiloya kadar renyum elde edilebiliyor ve bir yolcu uçağı için 25 ila 50, savaş uçağı içinse 8 ila 10 kilo renyum gerekiyor. Motorlar hurda uçakların gövdelerinden sökülüp ‘renyum geri kazanım tesislerine’ gönderiliyor ve burada bir miktar kayıpla da olsa geri kazanılıyor. Ancak renyum geri kazanım tesisi, renyum üretim tesisi ile aynı işi yapmıyor. Çünkü renyumun kullanılabilir ve işe yarar bir yapıtaşı olması için saflaştırılması ve zorlu işlemlerden geçmesi gerekiyor. Bu sistemler ise dünyada yalnızca 5 ülkenin sahip olduğu önemli bir yatırımın parçası. Yerli ve milli savaş uçakları, helikopterler ve füzeler inşa edilirken en önemli eksiklerin başında gelen ‘motor’ için de renyum kritik rol oynuyor. Tartışma konusu olan 5. Nesil Savaş Uçağı KAAN’ın motoru için de renyum olmazsa olmaz bir bileşen. Peki ama yerli uçak üretmek isteyen bir ülke için renyum ve renyum üretim tesisi olmazsa olmaz mı? Bu madenin uçak üretimindeki kritik rolünü ve önemini Karadeniz Teknik Üniversitesi Makine Mühendisliği Bölümü Öğretim Üyesi ve KTÜ-TUSAŞ İHATERM Laboratuvarı Koordinatörü Prof. Dr. Ömer Necati Cora Milliyet.com.tr’ye anlattı.